حجم مبنا در بورس چیست و چگونه محاسبه می شود؟

حجم مبنا در بورس چیست و این شاخص چه تاثیر در خرید و فروش های بازار بورس می گذارد؟ برای پاسخ دادن به این سوال باید ابتدا به تعریفی از دامنه نوسان دقت داشته باشید. دامنه نوسان در حقیقت آن میزانی از تغییرات قیمتی است که در یک روز برای سهام یک نماد بورسی، امکان پذیر خواهد بود. حجم مبنا کمترین میزان معامله یک سهام است که به موجب آن نوسانات آن سهام در دامنه نوسان به سقف یا کف می رسد.
در ادامه برای آن که برداشت صحیح تر و دقیق تری نسبت به این فاکتور خاص در بازار بورس داشته باشید، به موارد زیر در خصوص آن پاسخ می دهیم.

  • حجم مبنا چیست؟
  • چگونگی محاسبه حجم مبنا
  • معایب و مزایای حجم مبنا
  • چگونه حجم مبنای یک سهم را پیدا کنیم؟
  • چرا حجم مبنای برخی شرکت ها 1 است؟
  • قیمت پایانی چیست؟
  • چه زمانی حجم مبنا 1 می شود؟

حجم مبنا چیست؟

حجم مبنا از سال 1382 به بازار بورس وارد شد و پیش از آن چنین مفهوم تعریف شده ای در معاملات بازارهای بورسی حضور نداشت. در سال 1382 و زمانی که دکتر حسین عبده تبریزی بر مسند دبیر کلی بورس جای گرفت، این مفهوم را به بازار بورس وارد کرد. انگیزه تبریزی از اعمال مفهومی به نام “حجم مبنا” به بازار بورس، خط کشی کردن این بازار به گونه ای که معاملات آن در یک چهارچوب مشخص و با سطح آرامش و اطمینان بالاتر انجام شوند، بود. او در واقع توانست در این زمینه موفق نیز عمل کند و حجم مبنا از آشفتگی و هیجان زدگی معاملات بورس و تاثیر آن ها بر قیمت، به شدت کاست. البته طرح حسین عبده تبریزی، مخالفانی نیز داشت و برخی از افراد بازار سرمایه با شکل گیری چنین چیزی مخالفت کرده و آن را مانعی در معاملات آزاد بورس، قلمداد کردند.
البته لازم به ذکر است که این فاکتور مهار کننده تنها در بازار بورس ایران دیده می شود و یک فرمول جهانی در بازارهای بورس به شمار نمی رود.

چگونگی محاسبه حجم مبنا

در فاصله سال های 1382 تا 1393، حجم مبنا عددی ثابت بود و هر نماد بورسی بسته به اندازه خود و تعداد سهامی که به بازار وارد می کرد، از این نرخ ثابت حجم مبنا تاثیر می پذیرفت. اما از سال 1393 به بعد، فرمول محاسبه حجم مبنا دستخوش تغییراتی شده و با شروع هر هفته کاری بورس، یعنی هر شنبه و تکیه بر داده های روز پایانی هفته قبل یعنی چهارشنبه محاسبه می شود.
شکل محاسبه حجم مبنا به این ترتیب است که تعداد کل سهام ارائه شده آن شرکت خاص بورسی را در 0.0004 ضرب می کنیم یا به تعبیری آن را در 4 ضرب و حاصل را بر 10000 تقسیم می نماییم. به این شکل حجم مبنا به دست می آید.

ذکر یک مثال؛
به طور نمونه اگر در نظر بگیریم که یک نماد یا شرکت بورسی دارای 40 میلیون سهم در بازار بورس است؛ تنها در شرایطی نرخ سهام این نماد بورسی می تواند نوسان کامل در دامنه نوسان خود داشته باشد که حداقل 16 هزار سهم آن در روز کاری مورد معامله و خرید و فروش قرار بگیرد.

محاسبه ارزش حجم مبنا

ارزش حج مبنا دارای قاعده ای است و باید در بازه 50 میلیون تومان تا یک میلیارد تومان قرار بگیرد. از این روی پس از محاسبه حجم مبنای یک نماد بورسی، لازم است که قرارگیری ارزش آن در این بازه را نیز مورد بررسی قرار داد. برای این منظور حجم مبنای به دست آمده از فرمول ساده فوق را در قیمت پایانی چهارشنبه ضرب می کنیم. در اینجا با سه حالت روبرو خواهیم بود.
این ارزش به دست آمده در محدوده 50 میلیون تومان تا 1 میلیارد تومان است: در این صورت منعی وجود نداشته و همان عدد به دست آمده برای حجم مبنا قابل قبول است.
این ارزش به دست آمده بیش از 1 میلیارد تومان است: در این شرایط باید حجم مبنا سرشکن شده و به بازه از پیش تعریف شده، وارد گردد. برای این منظور ارزش حجم مبنای آن شرکت بورسی را کاهش داده و آن را به 1 میلیارد تومان می رسانند. به همین ترتیب خود حجم مبنای آن از تقسیم 1 میلیارد تومان بر قیمت پایانی روز چهارشنبه (آخرین روز کاری هفته قبل)، محاسبه می شود.
این ارزش به دست آمده کمتر از 50 میلیون تومان است: در صورتی که ارزش حج مبنای به دست آمده کمتر از 50 میلیون تومان باشد، نیاز به رساندن آن به این نرخ داریم. برای این منظور ارزش حجم مبنای شرکت را 50 میلیون تومان در نظر گرفته و خود عدد حجم مبنا را از تقسیم 50 میلیون تومان بر قیمت پایانی روز چهارشنبه به دست می آوریم.

مزایا و معایب حجم مبنا

با اعمال حجم مبنا در بازار بورس، ریسک های قبلی تغییر یکباره و شدید قیمت ها کنار زده شد. به این صورت اگر قیمت سهام X کاهش یاید، عرضه آن بر تقاضایش پیشی خواهد گرفت و به این صورت از حجم معاملات کاسته می شود. این چرخه سبب می گردد تا حجم معاملات آن سهم به شدت پایین آمده و صف فروش ایجاد شود. حال با وجود حجم مبنا، این کاهش قیمت با کاهش میزان نوسان نیز همراه بوده و از نابود شدن و سهامداران آن جلوگیری به عمل می آورد. در خصوص یک نماد صعودی نیز وضع به همین منوال است. و در صورت رشد شدید قیمت یک سهم، میزان تقاضای آن بر عرضه پیشی خواهد گرفت. به این صورت حجم مبنا باعث می شود تا از رشد بی رویه و هیجانی نرخ آن سهم جلوگیری شود.
عیب اعمال حجم مبنا نیز از همین نقطه سرچشمه می گیرد؛ یعنی تشکیل صف خرید و صف فروش! این به وجود آمدن صف خرید و فروش به شکل مانعی در مسیر انجام معاملات ظاهر شده و افراد حاضر در صف فروش در صورت نیاز مبرم به فروش سهم خود، ناچار به فروش آن به قیمتی نازل تر از ارزش واقعی خواهند شد. غالبا پس از رخ دادن چنین وضعیتی، یک روز نماد را بدون حج مبنا و بدون دامنه نوسان بازگشایی می کنند تا معاملات آن شکل عادی به خود گرفته و موضوع مرتفع شود.

چگونه حجم مبنای یک سهم را پیدا کنیم؟

همان طور که بالاتر توضیح داده شد، روش محاسبه حجم مبنا و همین طور ارزش حجم مبنا ساده به نظر می رسد. اما برای مشاهده و پیدا کردن حجم مبنای یک نماد بورسی خاص، باید چه کرد؟
شما به صورت لحظه ای به حجم مبنای کلیه نمادهای بورسی فعال دسترسی مستقیم و بدون هزینه خواهید داشت. برای این منظور کافی است که به وب سایت مدیریت و فناوری بورس تهران یعنی tsetmc.com مراجعه نمایید. در اینجا می توانید در صفحه دیده بان بازار با وارد شدن به جزئیات هر یک از نمادهای بورسی، حجم مبنای آن را بخوانید. البته از آن جایی که این کار به شدت زمان بر است، می توانید نماد بورسی مورد نظر خود را در بخش جستجوی نماد وارد کرده و به تابلوی اصلی بورسی آن وارد شوید. در اینجا امکان مشاهده کلیه اطلاعات نماد بورسی مورد نظر شما از جمله حجم مبنا و البته سایر اطلاعات چون تعداد معاملات، حجم معاملات، ارزش معاملات، ارزش بازار، آخرین معامله، تعداد سهام، سهام شناور و … نیز وجود دارد.

چرا حجم مبنای برخی شرکت ها 1 است؟

به موازات فرمولی که برای محاسبه حجم مبنای شرکت های بورس عنوان کردیم، باید گفت که در فرابورس، حجم مبنا 1 در نظر گرفته شده و یا به نوعی لحاظ نمی گردد. به این صورت شرکت هایی که به بازار فرابورس تهران وارد می شوند، فارغ از فاکتور حجم مبنا به فعالیت معاملاتی خود خواهند پرداخت. به این ترتیب نوسانات قیمت سهام این شرکت های فرابورسی بسته به قیمت معاملاتی آن ها خواهد بود و حجم معاملات در اینجا بی تاثیر می گردد.
در نظر داشته باشید که در این حالت معاملاتی فرابورس، شیب نرخ سهام غالبا بیشتر از چیزی است که در شرکت های بورسی اتفاق می افتد. در یک نماد فرابورسی؛ حتی یک معامله در نرخی بالاتر یا پایین تر، باعث نوسان قیمت پایانی به سمت حد بالای دامنه نوسانی یا حد پایین آن خواهد شد.

سایر مواقعی که حجم مبنا 1 می شود؟

به جز بازار فرابورس تهران که حجم مبنای 1 را به شرکت های خود می دهد، در مواقع زیر نیز که دامنه نوسانی تعریف نشده است؛ حجم مبنا 1 در نظر گرفته می شود:
– پس از برگزاری مجمع
– پس از افزایش سرمایه
– پس از شفاف سازی اطلاعاتی
– پس از تقسیم سود نقدی
– پس از بازگشایی نماد
– پس از تعدیل
– در عرضه اولیه سهام
به واقع در شرایط فوق، به جای آن که دامنه ای تعریف شده باشد، نرخ سهام شرکت مورد نظر بر مبنای میزان عرضه و تقاضای آن شکل می گیرد.

قیمت پایانی چیست؟

قیمت پایانی نرخی است که بر اساس میانگین وزنی معاملات هر نماد بورسی در یک روز حاص می شود. قیمت پایانی در نمادهای بازار فرابورس تهران، مساوی با میانگین تمامی معاملات صورت گرفته است. اما قیمت پایانی در نمادهای بازار بورس اوراق بهادار، عدد تعدیل شده میانگین وزنی در راستای حجم مبنای به دست آمده خواهد بود. بنابراین قیمت پایانی در فرابورس تنها وابسته به میانگین وزنی معاملات هر نماد فرابورسی است، اما در بازار بورس این قیمت علاوه بر میانگین وزنی معاملات، به حجم مبنا نیز بستگی خواهد داشت.

 

محاسبه قیمت پایانی

برای محاسبه قیمت پایانی یک روز، لازم است که گام های زیر برداشته شوند:

گام اول: میانگین وزنی معاملات روز را محاسبه می کنیم.
گام دوم: تفاضل میانگین وزنی به دست آمده روز از قیمت پایانی روز گذشته را به دست می آوریم.
گام سوم: نسبت معاملات امروز به حجم مبنا را به دست می آوریم.
گام چهارم: این تفاضل به دست آمده را در عدد فوق یعنی نسبت معاملات امروز به حجم مبنا ضرب می کنیم.
گام پنجم: حاصل به دست آمده را به قیمت پایانی روز گذشته اضافه می کنیم.

به این صورت قیمت پایانی روز جاری به دست خواهد آمد.

مثال عددی؛
حجم مبنای نماد A معادل 4 میلیون سهم است. قیمت پایانی این نماد در روز گذشته 240 تومان بوده و میزان معاملات امروز آن، 2 میلیون سهم است. حال اگر میانگین وزنی معاملات امروز آن 260 باشد، می خواهیم قیمت پایانی امروز آن را محاسبه کنیم.
قرار است تفاضل قیمت پایانی روز گذشته و میانگین وزنی را به دست آوریم:
20=240-260
سپس نسبت معاملات امروز به حجم مبنا حساب می شود:
0.5=4/2
پس از آن باید تفاضل به دست آمده را در نسبت معاملات امروز به حجم مبنا، ضرب کنیم:
10=20*0.5
در نهایت برای محاسبه قیمت پایانی امروز، عدد حاصل فوق را باید به قیمت پایانی دیروز اضافه کنیم:
250=10+240
با این حساب قیمت پایانی امروز معادل 250 تومان است.

کاربرد حجم مبنا

حجم مبنا به سهامداران بازار بورس، کمک می کند تا از خریدهای بی منطق و مبتنی بر هیجانات خودداری کرده و میزان ریسک پذیری روی یک نماد بورسی را تشخیص دهند. به این صورت که با نگاهی به حجم مبنا و میانگین حجم، می توانید سرعت رشد یا نزول نرخ سهام آن نماد بورسی را تخمین بزنید.

در نظر داشته باشید که هر آن قدر تعداد سهام ارائه شده یک شرکت بورسی بیشتر باشد، عدد حجم مبنای آن نیز بزرگتر خواهد بود. به این صورت شرکت های بزرگ بورسی که تعداد سهام زیادتری دارند، غالبا نوسانات کمتری را در روز تجربه می کنند.
این موضوع البته به حال نوسان گیران بازار چندان خوش نمی افتد. زیرا این عده با خرید سهام شرکت های بزرگ، نمی توانند انتظارات خود از نوسانات سریع و بزرگ را برآورده سازند. برای این افراد خرید سهام شرکت های کوچک که حجم مبنای کمتری دارند و نوسانات لحظه ای آن ها محسوس تر است، جذاب خواهد بود.
توصیه می شود که برای خرید و فروش سهم های مختلف در بازار بورس اوراق بهادار، حتما به عدد حجم مبنای آن توجه کرده و همیشه این فاکتور را به عنوان یک عامل موثر در تصمیم گیری های معاملاتی خود در نظر بگیرید.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *